از تفاهمنامه تا اجرا؛
اسناد فرهنگ و ادبیات عامه در مسیر ثبت و دیجیتالسازی
در پی انعقاد تفاهمنامه همکاری میان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و مرکز اسناد و کتابخانههای ملی جمهوری اسلامی ایران، نخستین نشست عملیاتی با هدف بررسی، ساماندهی و تعیین تکلیف اسناد اهدایی دکتر سیدجواد رسولی، پژوهشگر فرهنگ عامه و استاد دانشگاه، روز یکشنبه ۱۶ دیماه ۱۴۰۴ در دفتر معاونت فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان خراسان رضوی، سمیه سلامیراد، کارشناس مسئول آفرینشهای ادبی استان، با اعلام این خبر گفت: این نشست با حضور محمدعلی خلاقی، معاون فرهنگی کانون پرورش فکری خراسان رضوی، محمدعلی قدمیاری، کارشناس مسئول واحد اسناد و فرشته قویدل شهرکی، کارشناس مسئول واحد کتابداری مرکز اسناد و کتابخانههای ملی شرق کشور برگزار و بهعنوان نخستین گام اجرایی در مسیر تحقق مفاد تفاهمنامه دو نهاد فرهنگی مورد توجه قرار گرفت.
سلامی راد افزود: تفاهمنامه مذکور با هدف بهرهگیری متقابل از منابع اطلاعاتی، ظرفیتها و فرصتهای پژوهشی و تخصصی، ساماندهی، تعیین تکلیف، ثبت و دیجیتالسازی اسناد و مدارک فرهنگی و هنری و همچنین صیانت از حافظه فرهنگی کشور منعقد شده است. در جریان مذاکرات اولیه این تفاهمنامه، بر این نکته تأکید شد که بسیاری از دستنوشتهها، نشریات محلی، آثار تولیدشده در مراکز کانون و حتی تصاویر و کارتهای عضویت سالهای گذشته، اسنادی ارزشمند برای ثبت در حافظه فرهنگی کشور بهشمار میروند و ضرورت دارد بهصورت نظاممند گردآوری و ساماندهی شوند. همچنین مقرر شد نمایندگانی از هر دو مجموعه بهصورت مستمر روند همکاریها را پیگیری کنند تا تفاهمنامه از سطح اداری فراتر رفته و وارد مرحله اجرایی شود.
در این نشست، موضوع مواد فولکلوریک اهدایی دکتر سیدجواد رسولی که در تیرماه ۱۳۹۹ و بر اساس پیماننامهای به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی سپرده شده بود، بهطور ویژه مورد بررسی قرار گرفت. با وجود گذشت پنج سال از زمان انعقاد این پیماننامه، تاکنون اقدام عملیاتی مؤثری در زمینه بهرهبرداری تخصصی از این گنجینه انجام نشده بود. بر همین اساس، با برقراری ارتباط سازمانی با مرکز اسناد و در چارچوب تفاهمنامه جدید، مقرر شد کانون از ظرفیتها و امکانات تخصصی مرکز اسناد در حوزه ثبت استاندارد، دیجیتالسازی و مناسبسازی این محتوا بهرهمند شود تا خروجی مناسبی برای استفاده مربیان، اعضای کانون و پژوهشگران حوزه فرهنگ عامه فراهم آید.
محمدعلی خلاقی، معاون فرهنگی کانون پرورش فکری خراسان رضوی، در این نشست با اشاره به جایگاه ویژه خراسان در حوزه فرهنگ مردم، اجرای این طرح را با رویکرد کودک و نوجوان اقدامی ارزشمند دانست و اظهار کرد: «با توجه به غنای فرهنگی خراسان، این پروژه میتواند بهعنوان یک الگوی اجرایی در سطح کشور مطرح شود.» وی با تأکید بر امانتبودن این اسناد نزد کانون، به بندهایی از پیماننامه اشاره کرد که بر اساس آن، کانون حق واگذاری مواد اهدایی به اشخاص حقیقی یا حقوقی دیگر را ندارد و متعهد شده است با رویکردی علمی، بهدور از اغراض و سلایق شخصی، نسبت به طبقهبندی این مواد اقدام کرده و از حذف یا امحای جزئی یا کلی آنها خودداری کند. خلاقی افزود: «در نظر داریم با بهرهگیری از شیوههای علمی ثبت و صیانت اسناد در مرکز اسناد، این محتوای ارزشمند را به بهترین شکل برای استفاده مخاطبان آماده کنیم.»
محمدعلی قدمیاری، کارشناس مسئول واحد اسناد مرکز اسناد و کتابخانههای ملی شرق کشور نیز ضمن ابراز تمایل برای آغاز هرچه سریعتر فرآیندهای اجرایی، گفت: «مرکز اسناد متولی گردآوری، حفظ و اشاعه میراث مکتوب کشور است و هر یک از این مواد آرشیوی میتواند در ثبت فرهنگ و تاریخ شفاهی ایران نقشی ماندگار ایفا کند.» وی بر ضرورت تسریع در تعاملات سازمانی و بهرهگیری از امکانات فنی و تخصصی مرکز اسناد برای مناسبسازی این محتوا تأکید کرد.
فرشته قویدل شهرکی، کارشناس مسئول واحد کتابداری مرکز اسناد، نیز در ادامه این نشست، توضیحاتی دربارۀ شیوههای مرسوم بازبینی، ثبت و آرشیو اسناد ارائه داد و آمادگی این مرکز را برای همکاری گامبهگام در فرآیند دیجیتالسازی و آرشیو موضوعمحور اسناد اعلام کرد.
در پایان نشست، نمایندگان مرکز اسناد از محتوای اهدایی دکتر رسولی بازدید کردند و با توجه به نظم و پایش قابل قبول این مجموعه، پیشنهاد شد فرآیند دیجیتالسازی و آرشیو اسناد بهصورت مرحلهای و با اولویتبندی موضوعی آغاز شود.
سمیه سلامیراد، کارشناس مسئول آفرینشهای ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی، در تشریح اهمیت این گنجینه فرهنگی اظهار کرد: «در پی اهدا مجموعهای ارزشمند از مستندات فرهنگ مردم خراسان و فولکلور کودک توسط دکتر جواد رسولی، طی سالهای گذشته این دغدغه وجود داشت که بخشی از فعالیتهای مرکز آفرینشهای ادبی به بهرهبرداری علمی و خلاق از این منابع اختصاص یابد.» وی افزود: «این گنجینه که شامل هزاران فیش تحقیق، لوحهای فشرده، تصاویر، فایلهای ویدئویی و نشریات فرهنگ مردم در قالب ۳۰ بسته محتوایی است، ظرفیت بالایی برای تولید محتوا در حوزه بازنویسی و بازآفرینی ادبی در قالب شعر، داستان، نمایشنامه و حتی تئاتر دارد.»
سلامیراد با اشاره به تأکیدهای پیشین دکتر رسولی بر ضرورت طبقهبندی علمی این مواد بر اساس دانششناسی، خاطرنشان کرد: «بهرهبرداری آگاهانه از فولکلور و ادبیات شفاهی، علاوه بر پاسخگویی به نیازهای پژوهشگران، میتواند در تقویت مهارتهای چهارگانه زبانی، پرورش تخیل، آفرینش ادبی، آموزش زبان مادری و مانایی و زایایی خردهفرهنگها در میان کودکان و نوجوانان نقش مؤثری ایفا کند.» وی همچنین از اعلام آمادگی اهداکننده مجموعه برای ارائه مشاورههای علمی و تخصصی در مسیر راهاندازی این مرجع پژوهشی خبر داد.
گفتنی است، این نشست نقطه آغاز ورود عملیاتی تفاهمنامه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و مرکز اسناد و کتابخانههای ملی به مرحله اجرا تلقی میشود و انتظار میرود نتایج آن در آیندهای نزدیک به تولید محتواهای تربیتی، تقویت هویت ملی و محلی نسل جدید و بازنمایی مستند نقش تاریخی کانون در حوزه فرهنگ و ادبیات کودک و نوجوان منجر شود.
